Monika Bakalarz
Sztuka postmodernistyczna – między innowacją a brakiem rewolucji
Postmodernizm jest bardzo szerokim zjawiskiem kulturowym występującym po epoce modernizmu, który w sztuce dominował głównie w XIX i w początkach XX wieku, choć czasy nowożytne datuje się zwykle od okresu Oświecenia. Można postmodernizm nazwać stanem rzeczywistości, w której żyjemy, o ile stanowi on diagnozę naszych czasów, a oddziaływanie postmodernizmu można zauważyć w najbardziej wyraźny sposób w obszarze sztuki współczesnej.
Czym jest postmodernizm?
Nie sposób rozumieć zjawiska, jakim jest postmodernizm, bez podkreślenia, że nurt ten w kulturze, filozofii, sztuce i życiu społecznym jest ciągłym odniesieniem i dialogiem z modernizmem. Stąd problem u teoretyków z jednoznacznym ujęciem postmodernizmu. Niektórzy widzą postmodernizm tylko w odniesieniu do sztuki, upatrując w nim nurt artystyczny. Mocno akcentuje filozoficzny i artystyczny potencjał postmodernizmu J- F. Lyotard, wnosząc do debaty o postmodernizmie tezę o upadku wielkich narracji, potencjał społeczny i polityczny postmodernizmu eksplikuje R. Rorty. Z kolei F. Jameson ukazuje go przez pryzmat kapitalizmu, nie jako odrębną epokę, ale jako logikę późnego kapitalizmu, nazywając postmodernizm – najskromniejszą apokalipsą modernizmu, czym akcentuje pewną dialektykę tego nurtu operującą w rejestrze ciągłości i zerwania. Można więc ten nurt odnieść do modernizmu, a nawet konieczne jest takie odniesienie, nie w znaczeniu zaprzeczenia epoce wcześniejszej, ale pewnej reinterpretacji jej założeń, pewnego przepisania dziedzictwa modernistycznego w ramach rozwoju jego samoświadomości.
Od kiedy w sztuce dominuje postmodernizm?
Postmodernizm dominuje od lat 60, wraz z pojawieniem się w sztuce pewnych eksperymentów i prowokacji artystycznych, które objęły sztuki wizualne i architekturę, a w dalszej kolejności również literaturę. Jak wcześniej pisaliśmy, postmodernizm ma wymiar dialogu z modernizmem i jego reinterpretacji. W 1974 roku A. Mendini wysadził zaprojektowane przez siebie modernistyczne krzesło. Gdy krzesło zostało zniszczone, Mendini orzekł śmierć modernizmu. A jeszcze wcześniej na terenie architektury została zadekretowana jego śmierć wysadzeniem w powietrze całej modernistycznie zaprojektowanej dzielnicy w Stanach Zjednoczonych w roku 1972. Wtedy to pierwszy postmodernistyczny architekt Ch. Jencks ogłosił śmierć modernizmu na terenie architektury, co potwierdził zapoczątkowując styl postmodernistyczny w architekturze. Bezosobowa, schematyczna i monumentalna architektura okazała się wroga ludzkiemu życiu i nie odpowiadała jego potrzebom, czemu naprzeciw wyszedł bardziej zindywidualizowany styl postmodernizmu. Jednakże jedną z cech tego nurtu jest przekonanie, że w sztuce wszystko już było, nie można i nawet nie trzeba tworzyć czegoś odrębnego we własnym stylu. Jedyne, co można zrobić, to twórczo przekształcać motywy i tematy już istniejące, a eksperymentowanie z formą modernistyczną jest w sztuce postmodernistycznej i przejawem pewnego znużenia związanego w przekonaniem, że „wszystko już było” i pewną ironiczną grą z tradycją, w której wyraża się dystans do tego, co jest wytworem kultury.
Postmodernizm jako sztuka „pasożytnicza”.
Postmodernistyczna gra nie zakłada, że jest możliwe i nie ma na celu opisanie świata na nowo. Rozumie, że wszystko jest tylko kwestią przypisanych znaczeń i nie da się wyjść poza własny horyzont kulturowy. Dlatego postmodernistyczna gra jest zapożyczeniem i towarzyszy jej intertekstualność. Jest to w dużej mierze sztuka ludyczna. Nie boi się ona grać z odbiorcą stylami, konwencjami i przekraczać granice gatunków.
Jest sztuką „post-”, a jako taka nie jest tylko modernizmu sobotwórem, nie jest jego prawdą i jego założeniami, ale jakimś rodzajem śmiechu, bezsilnego śmiechu. Mówi głosem Borgesa, Ionesco, Cortazara, czy wielu innych twórców tego nurtu, że: „nie da się już powiedzieć niczego, co nie byłoby cytatem, nie da się być autentycznym”. W świecie, w którym wszystko już było, bycie sobą jest przecież również graniem kogoś innego. Postmodernizm inność każdego uznał swoim paradygmatem, a pastisz był jego obroną przed nieświadomym powtórzeniem. Jest to nurt eklektyczny, niespójny, który chciał obronić się przed wtórnością tym, że był wtórny świadomie i przed powtórzeniem tym, że powtarzał i przepisywał kulturę modernizmu świadomie.
W tym tkwi być może jego własny charakter, że wolał nie mieć charakteru, niż udawać, że go ma. Puszki A. Warhola nie pretendują do oryginalności, sztuka ready made nie jest unikatowa, ale staje się taką, gdy jest przedstawiona w dawnej formie dzieła sztuki, w formie która narzuca modernistyczną unikatowość sztuki. Odkryciem tego nurtu jest umowność tego, co nazywamy sztuką. Postmodernizm jest również dyskusją na ten temat z modernizmem.
Ważne informacje
Social Media
Kontakt
Strona www stworzona w kreatorze WebWave.
+48 501 234 567
info@degnergallery.com