DegnerGallery » Wrażliwe eksperymenty w sztuce polskiej. 61. Biennale Sztuki w Wenecji z 2026

Biennale Sztuki w Wenecji, ogromna impreza poświęcona sztuce i prawdziwy rarytas dla wrażliwych na artystyczne doświadczenia, trwa od 9 maja do 22 listopada tego roku. Występują w nim dwa akcenty polskie, na które czeka zapewne wiele publiczności. Są to w Pawilonie Polskim audiwizualne widowisko: „Języki wody” oraz wystawa malarstwa Tadeusza Kantora przy placu Św. Marka w Procuratie Vecchie.

Idea Biennale w 2026

Dyrektorem artystycznym Biennale Sztuki w Wenecji w 2026 roku została Koyo Kouoh, pierwsza pochodząca z Kamerunu kuratorka sztuki. Niestety 10 maja 2025 zmarła ona na raka, a projekt wystaw w Wenecji dokończyli jej współpracownicy. Aktualne Biennale nosi tytuł: „The minor keys” odnosząc się do minorowej tonacji muzycznej.

W informatorze do Biennale znajdujemy na początku słowa, które można przetłumaczyć:

„Muzyka trwa nadal. Pieśni tych, którzy tworzą piękno pomimo tragedii. Melodie uciekinierów wydobywających się z ruin. Harmonie tych, którzy naprawiają rany i światy”.

Tonacja molowa w przeciwieństwie do wesołej tonacji durowej, jest melancholijna, dramatyczna i nostalgiczna. W swoim wyrazie odsyła do tego, co utracone, przywołując je oraz podtrzymując. Przepełniona głębokim smutkiem ożywia wszystko w ludzkim świecie, co było wymazywane i uciszane. Wywołuje też - głosy uciszone - z uśpienia, każąc im mówić własną prawdę. Tonacja ta to wyparte rejestry wyobraźni, porzucone zakamarki świadomości oraz odsłanianie zaniedbanych rewirów rzeczywistości, które presja przeżycia i dynamika świata spycha na dalszy plan. Wydobycie takiej tonacji smutku i utraty wydaje się być celem wystawy.

Pawilon Polski

„Języki wody” to tytuł widowiska, które odbywa się w Pawilonie Polskim na tegorocznym Biennale. Widowisko podejmuje temat słyszalności, jej granic oraz kodów komunikacyjnych, które włączają lub wykluczają z wspólnoty. W widowisku biorą udział zarówno osoby słyszące, jak i głuche i posługujące się językiem migowym z Chóru w Ruchu. Jednym z równorzędnych głosów są również pieśni wielorybów nagrane po raz pierwszy przez Rogera Payne’a w 1967 roku, i które przyczyniły się do ratowania ich życia i rozwijania świadomości tego, że obszar ludzki nie jest jedynym, gdzie rozgrywa się porozumienie i empatia. Widowisko odbywając się w wodzie staje się miejscem dźwięków, które wychodzą poza werbalny przekaz poszukując bardziej uniwersalnych sposobów porozumienia jak ciało i gest, które są związane wprost z życiem i stać się mogą podłożem do budowania wspólnoty opartej na niuansach, wyczuwaniu się i empatii służącym głębszemu rozumieniu, niż tylko to werbalne.

Widowisko opracowali Bogna Burska i Daniel Kotowski.

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

Pod tym tytułem powstała w Wenecji w tym roku wystawa Tadeusza Kantora prac, które nawiązują do jego współpracy z Marią Jaremą i Cricot 2. Organizatorem wystawy jest głównie Fundacja Staraków oraz Cricoteka. Tadeusz Kantor tworzył, eksperymentujące z formą, prace plastyczne nieprzerwanie od 1934, kiedy to powstały początki jego malarstwa, przez realizm okresu wojennego, czas informelu w latach 50- tych, aż do 1963 roku, kiedy zainicjował w swoim malarstwie okres tzw. zera, redukując środki wyrazu do minimum, w tym czasie od 1964 datuje się czas powstawania ambalaży, do których nawiązuje tytuł wystawy, a więc dzieł Kantora, które miały genezę w geście opakowywania, aż po dłuższy i ostatni okres jego twórczości, który polegał na negacji samej zamkniętej formy obrazu i próbie wyjścia poza niego, a który jest Kantor określił: dalej już nic, ostatnie obrazy zaś to już obrazy ruin jego domu czy własne autoportrety, które nosiły ślad poczucia przemijalności i utrwalania jej znaków.

Obrazy Kantora, które nam pozostawił liczą tysiące dzieł, a na aktualnej wystawie możemy zobaczyć dość sporą kolekcję, jednak są to tylko wybrane z całej twórczości artysty wycinki z jego bogatego dorobku. Szczególną rolę zaś odgrywają na niej tytułowe ambalaże, a więc dzieła Kantora polegające na tym, że opakowywał on przeróżne przedmioty w szary papier, umieszczał w walizkach, czy kartonach. Inną cechą jego eksperymentalnych obrazów jest przymocowywanie do obrazów resztek i zwykłych przedmiotów, na przykład parasoli, czym wyróżnia się jego twórczość. Ten artystyczny gest opakowywania Kantor tłumaczył następująco: „ Instynktownie odczuwałem wtedy, a właściwie odczuwam stale, zagrożenie najgłębszych wartości ducha ludzkiego. Należało i należy nieustannie chronić je przed zniszczeniem, przed czasem, przed prymitywnymi wyrokami władzy, przed tępą inkwizycją oficjalnych i głupich sędziów. I decyzja niemal jak w momencie katastrofy: o p a k o w a ć!”¹.

Nie sposób posumować w paru słowach twórczości Kantora, gdyż jest to bogata refleksja nad przemijaniem, tym, co zbędne i zapomniane, nad utratą, szukaniem obrazu nicości i powrót do zwyczajności, która miała mieć - podniesiona do rangi sztuki - wymiar niezwykły. Cud powszedniości Kantora szczególnie mocno przemawia w naszych czasach, gdzie wszystkie te akcesoria Kantora, które ożywiają w jego sztuce i które są na granicy śmietnika i wieczności, jak napisał w swoich pismach teoretycznych, mogą tyleż szokować, co pobudzać wyobraźnię. Czasy te bowiem ze swoim późnym kapitalizmem cenią blichtr i cekinowy konsumpcjonizm bardziej niż prawdę rzeczywistości a właśnie Kantor chce tropić i pokazywać nam tę prawdę – nie zawsze wygodną podszewkę świata. Prawdę „przefiltrowaną w jego biednym pokoiku wyobraźni”, która wpisuje się w wrażliwe, minorowe eksperymenty artystyczne tegorocznego Biennale w Wenecji.

¹ Tadeusz Kantor, Pisma. Metamorfozy, Teksty z lat 1934-1974” Wydawnictwo Ossolineum – Cricoteka, Wrocław 2005, s. 26

Wrażliwe eksperymenty w sztuce polskiej. 61. Biennale Sztuki w Wenecji z 2026 – „Języki wody” i Tadeusz Kantor

Ważne informacje

Social Media

Kontakt